İmmanuel Kant

Wikiquote saytından

• Ən uca varlıq: hər şeyi bilən. Hər şey üçün yaxşılıq istəyən.

• Fəlsəfə, insan üçün hər vaxt tamamlanmadan qalan müdrikliyə çatma səyidir.

• Təbiət insana zorbaca davranar. İnsanlar bir-birlərini qurdlar kimi parçalarlar. Bitkilər və heyvanlar bir-birlərinin üstündə inkişaf edib bir-birlərini boğarlar. Təbiət onların lazım olsadığı baxıma və diqqətə aldırmaz. Döyüşlər uzun sürmüş sənət hərəkətlərinin qurduqlarını və qoruduqlarını parçalar.

• Ben, insan olaraq, özüm üçün uzamda və zamanda bir duyğu obyektiyəm; eyni zamanda da bir məna obyekti -bir adamam: bu səbəbdən haqq sahibi bir əxlaq varlığıyam.

• Bir şeyi etməlidirsəm, edə biləcək vəziyyətdəyəm deməkdir; üzərimə qaçınılmazsa düşən, qurma imkanlarımın da içində olmalıdır.

• Doğa edər (agit). İnsan edər (facit). Məqsədin şüuruyla fəaliyyətdə olan ağıl sahibi mübtəda, işlər (operatur). Duyğuya gəlməyən zehni niyə/səbəb, edər (dirigit).

• İçimdəə elə bir varlıq var ki, fəaliyyətin səbəbdən əlaqələri çində məndən ayrı olaraq mənim üstümdə dayanar öz-özünə azad olaraq, yəni, zaman içindəki təbiət qanununa asılı olmadan, məni içimdən mühakimə edər (haqqlandırar ya da lənətlər) və mən insan, özüm, bu varlığım; bu, elə, mənim xaricimdə bir töz deyil; və əsl qəribə olan bu: səbəbdənlik, yenə də, hərəkətə azadlıq içində təyin olunmuşluqdur (təbiət zəruriliyi olaraq deyil).

• Dünyanı bilmək istəyən, onu əvvəl qurmaq məcburiyyətindədir, həm də öz içində.

• İnsanda təsirli amma duyğu-üstü bir qanun vardır ki, təbiətdən və dünyanın səbəbdənliyindən müstəqil olaraq, bəridəkinin görünüşlərini təyin edər; buna azadlıq deyilir.

• Dünyanın içindəki insan, dünyanın məlumatıyla birlikdə ona aiddir; amma dünya içində tapşırığının şüurundakı insan, görünüş deyil, özündə varlıqdır; adamdır.

• İnsan, azadlıq qanunlarına görə öz özünü təyin edən varlıqdır. Avtonomluq. Azadlıq isə öz başına varlığın xüsusiyyətidir.

• Mən, insan, özüm üçün bir xarici duyğu obyekti; dünyanın bir parçasıyam.

• Tək bir dünya vardır: çünki mümkün təcrübənin obyektləri olaraq duygusal görünün formalarının üzərində qurulduğu zamanın mütləq birliyi vardır.

• Azadlıq anlayışı: öz özün yaradıcısı olmaq.

• İnsan, bir dünya varlığıdır, amma öz özünü (onun) bir üzvü olaraq quran (varlıq).

• Yaşamın arxasından gələn cansızlıq ölümdür.

• İnsanın yalnız düşünməsi deyil; öz-özünə, düşünürəm, deyə bilməsidir, onu bir adam edən.