İmmanuel Kant

Vikisitat saytından
Keçid et: naviqasiya, axtar
Immanuel Kant

İmmanuel Kant (22 aprel 172412 fevral 1804) – Prussiya (alman) filosofu.

A[redaktə]

  • Ağlımda maraq,şübhə və hörmət oyandıran iki şey var: Üzərimdə ulduz kimi parıldayan cənnət və içimdəki əxlaq qanunu.
  • Aydınlanma adamın öz ağıını istifadə etməyə cürət etməsidir.

B[redaktə]

  • Başqalarını şəxsi məqsədlərini gerçəkləşdirmək üçün vasitə olaraq görmə.
  • Başqalarının etdiyi səhvlərdən ötəri hirslənsəniz, onları deyil özünüzü cəzalandırmış olarsınız.
  • Biz insanların qəlbini, heyvalarla rəftarına görə öyrənə bilərik.
  • Bizlər sirlərlə dolu bir kainatda bir yuxunun yuxusunu görməkdəyik. Gerçəkdə bildiyimiz heç bir şey yoxdur. Bildiyimizi sandığımız şey yalnız hadisələrdir. O hadisələr ki, bilmədiyimiz bir varlıqla əsla bilməyəcəyimiz bir varlığın bir-birlərinə olan əlaqəsindən doğulmuşdur.
  • Böcək olmağı qəbul edənlər, ayaqlar altında qalıb əzilməkdən şikayətlənməməlidir.
  • Bütün sahib olduğumuz məlumatın təcrübə ilə başladığına şübhə yoxdur.

D[redaktə]

  • Din Allahın buyurduqlarını həyata keçirmək üçün bir vasitədir.
  • Din bir, inamlar isə müxtəlifdir.
  • Dostluq - üzvlərini özümüz seçdiyimiz bir ailədir.
  • Döyüş xalqların heyvanca var olma vəziyyətidir; barış isə insanca var oluş vəziyyətidir.

E[redaktə]

  • Elə davran ki, davranışların prinsip halına gəlsin.
  • Elm yalnız ona riyaziyyat daxil olduğuna görə elmdir.

Ə[redaktə]

  • Əxlaq təkcə xeyirxah amallar deyil, həm də xeyirxah niyyətlər fəlsəfəsidir.
  • Əsl sevinc zəhmətdən sonrakı istirahətdir.
  • Ədalət olmayan yerdə insan həyatı heç nədir.

H[redaktə]

  • Hər nə qədər inanmasam da Tanrının varlığını qəbul etmək lazımdır.
  • Həyatın müxtəlif çətinliklərinə qarşı bu üç şey hədiyyə edilmişdir: ümid, yuxu və gülmək.

G[redaktə]

  • Güclü insan zəif insana qalib gələ bilər, amma unutmamalıdır ki, hər zaman ondan da güclü bir insan var.

X[redaktə]

  • Xarakter prinsipial olmaq bacarığından ibarətdir.

İ[redaktə]

  • İdrak məxluqda elə bir qabiliyyətdir ki, özünün bütün qüvvələrinin tətbiqinin qaydaları və məqsədlərini təbii instinktlərdən daha uzağa genişləndirir və öz imkanlarına sərhəd tanımır.
    • Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht (1784) Kosmopolit məqsədli ümumi tarix ideyası
      • Sitatın izahı - Təbii instinktlərin insana verdiyi məhdud informasiya ilə müqayisədə, insan idrak qabiliyyəti və ya dərk etmə vasitəsilə ən müxtəlif sahələrdə baş verənlərin səbəbini axtara bilir. Təbii instinktlər vasitəsilə insan məlumatı şərtsiz, birbaşa aldığı halda, idrak qüvvəsinin qaydası araşdırma, tədqiqat, məqsədi həqiqəti tapmaq və inkişafdır. (Sitatın tərcüməsinin və izahının müəllifləri eynidir)
  • İnanca yer vermək üçün məlumatı bir kənara qoydum.
  • İnsanlar işığı görməz, işıqla görər.
  • İş həyatdan həzz almağın ən yaxşı üsuludur.
  • İşıqlanma (ziyalanma, maariflənmə) insanın özü özünü düçar etdiyi yetginləşməmə şəraitindən çıxmasıdır. Yetginləşməmə öz ağlından başqası tərəfindən yönəltmə olmadan istifadə etmə qabiliyyətsizliyidir. İnsanın özü özünü düçar etdiyi yetginləşməmənin səbəbi ağlın deyil, ağıldan başqası tərəfindən yönəltmə olmadan istifadə etmədə qətiyyətin və cəsarətin çatışmazlığıdır. Sapere aude! Öz ağlından istifadə etmə cəsarətinə malik ol! - beləliklə işıqlanmanın (ziyalanma, maariflənmə) devizidir.
    • Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? (1784) Suala cavab: İşıqlanma (ziyalanma, maariflənmə) nədir?
      • Sapere aude! - latın dilindən tərcüməsi: “Bilməyə cürət et” - müəllif: Roma şairi Horasius (e.ə. 20-ci il)
      • Sitatın izahı – insan öz ağlından bilavasitə istifadə etmədikdə, daim başqasının öz ağlını yönəltməsinə imkan verdikdə belə şərait insanın yetginləşməsinə mane olur. İnsanın gördüyü işlərdə öz ağlından müstəqil istifadə etməyə cürət etməsi onun öz ağlına yaratdığı məhdudiyyətdən çıxmasına və beləliklə insanın işıqlanmasına (ziyalanma, maariflənmə) gətirib çıxarır.

Q[redaktə]

  • Qəzəb anında təyin edilən cəza heç bir səmərə vermir.

M[redaktə]

  • Məcburi yalana güzəştə getmək olar, lakin ona haqq qazandırmaq olmaz.
  • Məlumat təcrübəylə başlar amma təcrübədən doğulmaz.
  • Mənəviyyat bizə xoşbəxt olmağı deyil, xoşbəxtliyə necə nail olmağı öyrədir.
  • Mərdliyin üç əlaməti var: sözünün üstündə durmaq, boş yerə lovğalanmamaq və sorğu-sualsız əfv etmək.

S[redaktə]

  • Səmimi olmağı vəd edə bilərəm; tərəfsiz olmağı əsla.

Ş[redaktə]

  • Şeir insan duyğularının zahirə təzahürünü təmin edən bir yoldur.

U[redaktə]

  • Uşaqlarınıza verə biləcəyuniz ən qiymətli töhfə ağıldır, qalan şeyləri özləri də əldə edə bilərlər.

Y[redaktə]

  • Yalanın ən böyük düşməni həqiqətdir.
  • Yalnız kişi və qadın arasında əsl dostluq ola bilər, çünki bu yeganə bağlılıqdırki, aralarında paxıllıq və rəqabət yoxdur.

Z[redaktə]

  • Zaman, səssiz bir mişardır.

Məqalə ilə əlaqəli digər Vikimedia səhifələri:

Wikimedia Commonsda İmmanuel Kant ilə əlaqəli mediafayllar var.

Vikpediyada İmmanuel Kant haqqında məqalə var.